­ EBÜ'L HASAN HARAKANİ CAMİ | Kültür Portalı

Ebü'l Hasan Harakani Cami - Kars

M.S. 963-1033 ( Hicri 352-425) yılları arasında yaşayan evliyanın asıl adı Ali Bin Ahmed Cafer'dir. Bugünkü İran’ın Horasan Bölgesi'nde Bistam Kasabası'na bağlı Harakan Köyü'nde doğmuştur. Hicri 352- Miladi 963 yılında fakir bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Ebul Hasan küçük yaşlarında Harakan Köyü'nde çobanlık yapmış daha sonra çiftçilikle uğraşmıştır. Gençliğinde kervanlara yük taşıyıcılığı da yapan Ebul Hasan kaynaklarda belirtildiğine göre kendisinden bir asır önce Horasan'da yaşayan Beyazid-i Bestami'nin tasavvufundan etkilenerek Bestami Dergahı'nda bir süre türbedarlık yapmıştır. Bu süre içerisinde tasavvufa erişen Ebû'l Hasan daha sonra çağının en büyük manevi şahsiyetlerinden birisi olmuştur.

Ebû'l Hasan Harakâni’nin ölümünden 3 asır sonra müritlerinden birisi tarafından yazılan “Nurul Ulum” adlı eserde; evliyanın ilmi ve hayatından kesitleri öğrenmekteyiz. Farsça el yazması bu eserin orijinali günümüzde Bristh Museum kataloğunda bulunan Nurul Ulum, 6 bölümden oluşmuş, son bölümü evliyanın yaşamını anlatan tek orijinal eserdir. Türkmenistan’dan Anadolu’ya M.S.11'nci yüzyılda Selçuklu akınları sırasında ( 1018-1021) geldiği anlaşılan Ebul Hasan Hicri 425 Miladi 1033 yılında Kars’a 15 kilometre uzaklıktaki Yahnı Dağı'nın eteğinde Bizans ordusu ile yapılan bir savaşta yaralanarak Kars’ta şehit olmuştur.

Şahadet mertebesine erişen ilk Anadolu evliyalarından birisi olan Ebul Hasan için 1064 yılında Sultan Alpaslan’nın Kars’ı fethetmesinden sonra bugünkü Kaleiçi Mahallesin'de bir türbe yaptırılmıştır. Türklerin Anadolu’ya yerleşmeye başladığı tarih olan 1064’den önce Anadolu’nun Türkleşmesi için gelen bu Alperen 70 yıllık ömrünün tamamında tasavvufunu insan sevgisi üzerine kurmuştur. Nurul Ulum adlı eserden onun “Türkmenistan’dan Şam’a kadar yaşayan birisinin eline diken batsa acısı benim acımdır” şeklindeki düşüncesinde bu muazzam insan sevgisi ifadesini bulur. Evliyanın Kars merkezinde Kaleiçi Mahallesi'ndeki türbesi Ortaçağın sonlarına kadar Kars ve Doğu Anadolu’da geçen siyasi mücadele ve savaşlar sebebiyle zamanla unutulmasına yol açmıştır. Ancak 1579 yılında Osmanlı Padişahı III.Murad doğu sınırlarındaki siyasi istikrarsızlığa son vermek için Lala Mustafa Paşa komutasında gönderdiği 100 bin kişilik Osmanlı ordusu Kars’ı eyalet merkezi yapmak için başlatılan imar çalışmaları sırasında bu Anadolu evliyasına ait kabir bulunarak Ebû'l Hasan’ın ismine izafeten Evliya Camii inşa edilerek evliyanın kabri de camii bahçesindeki türbeye defnedilmiştir.

Basit örgü sistemi ile tüf taşından dörtgen planlı olarak yapılan Ebû'l Hasan Harakâni Türbesi 1998 yılında Evliya Camisinde başlatılan restorasyon çalışmaları sırasında türbenin basit örgü duvarları kaldırılarak kubbeli bir şadırvan içerisine alınmış ve Evliya mezarının sandukasının etrafı ahşap çerçeve ile çevrilmiştir. Sandukanın üzerindeki kavuk ve kadife örtü de tamir edilerek orijinal hali ile yeniden sanduka üzerine konulmuştur. Evliyanın türbesi bu onarımdan sonra halkın ziyaretine açılmıştır. 11'inci asrın tasavvuf alimlerinden Ebû'l Hasan Anadolu’nun Türkleşmesi için müritleri ile birlikte hizmette bulunmuş tevazu sahibi bir evliya idi. O Anadolu’nun fethi için Alperenlik ruhuyla ilk tohumları atmış, kendisinden bir asır sonra yaşayan Ahmed Yesevi’yi de etkilemiştir. Ebû'l Hasan’ın tasavvuf görüşünü anlatan Nurul Ulum adlı eserden onun “Her kim bu dergaha gelirse ekmeğini veriniz, inancını sormayınız” şeklindeki düşüncesi daha sonra Hz. Mevlâna’da “Kim olursan ol yine gel” şeklinde ifadesini bulmuştur. Hz. Mevlâna şiirlerinde Ebul Hasan Harakani’yi “Şeyh-i Din” (Dinin Şeyhi) olarak nitelemiştir. Yine Ebû'l Hasan Harakâni Nurul Ulum adlı eserin 6'ncı bölümünde “Bana seni gerek” şeklinde ifade ettiği Allah sevgisi Yunus Emre’nin şiirlerinde şekillenmiştir. Anadolu’nun Türkleşmesinde ve aydınlanmasında büyük rol oynayan Evliya Alperenlerden birisidir.

Kaynak: Kars İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

Kars Gezilecek Yerler

Cami
İnanç-Kültür Turizmi
Merkez Kaleiçi mahallesinde bulunmaktadır. Yürüyerek yada araçla ulaşım sağlanabilir
Kaleiçi Mh. Ozanlar Sk. Merkez / KARS
+90 (474)-212-21-79
+90 (474)-212-46-23
http://www.karskulturturizm.gov.tr
iktm36@kulturturizm.gov.tr

Konum Bilgileri

Görüntülenme Sayısı : 11154    Eklenme Tarihi : 21 Şubat 2013 Perşembe    Güncellenme Tarihi : 11 Mart 2021 Perşembe