FRİG YOLU'NDA KARŞILAŞACAĞINIZ 8 ETKİLEYİCİ KAYA ANITI
Bugün Ankara, Afyonkarahisar, Eskişehir ve Kütahya illeri arasında kalan ve çok sayıda derin vadinin şekillendirdiği bölge, Dağlık Frigya olarak bilinir. Frig vadileri, MÖ 13. yüzyılda Anadolu’ya göç eden ve burada büyük bir uygarlık inşa eden Frigler başta olmak üzere, bölgede hüküm sürmüş diğer uygarlıkların da izlerini taşır.
Bu vadiler boyunca, Friglerin kullandığı antik yollar esas alınarak ülkemizin en önemli yürüyüş ve bisiklet rotalarından biri olan Frig Yolu oluşturulmuştur. Toplam uzunluğu yaklaşık 500 kilometre olan Frig Yolu’nun tamamı, uluslararası standartlara uygun olarak kırmızı ve beyaz renklerle işaretlenmiş; bilgilendirme panoları ve yön tabelaları ile donatılmıştır.
Gezginlere her adımda doğal güzellikleri ve kayalara oyularak yapılmış tarihi yapılarıyla mistik bir deneyim yaşatan Frig Yolu’nun ikonik noktaları arasındaki sekiz kaya anıtını birlikte keşfedelim:
Midas Yazılıkaya Anıtı (Eskişehir, Han)
Midas Anıtı, Friglerin dini merkez olarak seçtikleri sarp ve yüksek platonun kuzeydoğu eteğinde, öne doğru çıkıntı yapan bir kaya kütlesinin üzerinde yer alır. Güneşin doğduğu yöne bakan anıt, MÖ 6. yüzyılda yapılmıştır.
TGM
Frig kaya fasadlarının (mimaride bir yapının dışarıdan görünen ön yüzü) en görkemli örneği olan Midas Anıtı, bir açık hava tapınağının ön cephesini temsil etmektedir. 17 metre yüksekliği; geometrik ve simetrik bezenmiş motiflerindeki ince taş işçiliği; dinsel törenler sırasında Kibele heykelinin yerleştirildiği ve bir kapıyı simgeleyen büyük nişi ve anlamı halen tamamen çözülememiş yazıtlarıyla oldukça gizemli ve gösterişlidir.
Friglerin Ana Tanrıça Kibele’ye adanmış çok sayıda anıtsal yapı ile donattıkları tarihi Midas (Yazılıkaya) kenti ve çevresi, günümüzde üç noktadan başlayan Frig Yolu rotalarının da kesiştiği yerdir.
Bitmemiş Anıt (Eskişehir, Han)
Tamamlanamamış görünümü nedeniyle Bitmemiş Anıt adı verilen bu kaya fasadı, Midas Anıtı’nın 200 metre kadar güneybatısında yer alır. Bir açık hava tapınağının ön cephesidir.
Yazılıkaya platformunda, batıya bakan tek anıt olması nedeniyle ünik olan eser, aynı zamanda frizindeki lotus-palmet bezemeleriyle de bölgedeki diğer anıtlardan ayrılır. Anıtın planlandığı gibi bitirilemediği mimari elemanların boyutlarındaki orantısızlıktan anlaşılır. Ancak, altında bulunan niş, buranın yine de tapınma amaçlı kullanıldığının göstergesidir.
TGM
Dağlık Frigya Bölgesi ve Midas kenti araştırmaları, ilk kez 1800 yılında Midas Anıtı’nın keşfiyle başlamıştır. Sonrasında birçok gezgin ve araştırmacının incelemeler yaptığı bölgede Bitmemiş Anıt ise 1826 yılında bulunmuştur.
Gerdekkaya Mezar Anıtı (Eskişehir, Seyitgazi)
Frigya bölgesindeki kaya anıtları arasında en dikkat çekici olanlardan bir diğeri de büyük bir kaya kütlesinin doğu yüzüne oyulmuş olan Gerdekkaya Mezar Anıtı’dır. Üçgen alınlığı, saçaklığı, kabartmaları ve iki sütunu ile etkileyici görünen yapı, tapınak cepheli mezar mimarisinin güzel bir örneğidir.
TGM
MÖ 3-1. yüzyıllara tarihlenen mezar, Helenistik ve Frig mimarisinin izlerini taşır. Roma ve Bizans dönemlerinde bazı ilave ve değişikliklerle kullanıldığı anlaşılmaktadır. Anıtsal girişinin arkasında, iki ayrı kapıdan girilen yan yana iki mezar odası; odaların yan ve arka duvarlarında ise kemerli mezar tekneleri yer almaktadır.
Mimari çeşitliliğiyle şaşırtan Frig Vadisi’nin önemli duraklarından olan Gerdekkaya, anıtsal görünümü ve çevreye hâkim konumu nedeniyle, dini ve sembolik olarak da güçlü bir etkiye sahiptir.
TGM
Solon’un Mezarı (Eskişehir, Seyitgazi)
Kümbet Vadisi, Frig uygarlığının inanç merkezi olan Yazılıkaya platformuna ulaşan antik yol üzerindedir. Vadi boyunca Frig, Roma ve Bizans dönemlerine ait kayalara oyulmuş çok sayıda mezar, kale, yerleşim ve kilise göze çarpmaktadır.
Solon’un Mezarı olarak bilinen anıtsal mezar odası, günümüzde Kümbet’te, köy evlerinden birine bitişik durumdadır. Frig döneminde bir kaya kütlesine oyularak yapılmış olan mezarın Roma döneminde de kullanıldığı, cephesindeki anıtsal düzenleme ve kabartmalardan anlaşılmaktadır.
TGA
Mezar anıtının dış cephesinde, karşılıklı olarak yerleştirilmiş iki aslan kabartması dikkat çeker. Üzerindeki üçgen alınlıkta ise yine karşılıklı yerleştirilmiş iki kartal, ortalarında ise bir kalkan kabartması yer alır. Mezar adını, ana odanın kapı lentosundaki yazıtta okunan Solon kelimesinden almıştır. Aslanlı Mabet olarak da bilinir.
Aslantaş (Afyonkarahisar, İhsaniye)
Frig vadilerinden biri olan Göynüş Vadisi, içerisine yayılan çok sayıdaki kaya mezarı nedeniyle büyük bir nekropolü andırmaktadır. Yükseklikleri on metreyi bulan dik kayalara oyulmuş bu mezarların ön cepheleri kişinin statüsüne bağlı olarak sade veya görkemlidir. Kare veya dikdörtgen görünümlü küçük kapı boşluklarının ardında ise mezar odaları yer almaktadır.
TGA
Vadideki en anıtsal kaya mezarı, büyüklüğü ve kabartmaları ile öne çıkan Aslantaş’tır. Önemli bir Frig kralına ait olduğu düşünülen mezar odasının ön yüzündeki kapı boşluğunun yanlarında, iki heybetli aslan kabartması görülür. Ayağa kalkmış şekilde betimlenen ve karşılıklı duran bu aslanların ayaklarının altında birer yavru aslan vardır. Kapının üstünde, hayat ağacını andıran bir kütle ile bunun üzerinde iki yana uzanmış kanatlı güneş kursu motifi bulunur.
Yılantaş (Afyonkarahisar, İhsaniye)
Friglere ait önemli mezar anıtlarından bir diğeri olan Yılantaş, Aslantaş’ın batısında, aynı kayalıkların olduğu yerdedir. Soylu bir kişi ait olduğu düşünülen anıt, günümüzde muhtemelen doğal sebeplerle devrilmiş durumdadır.
TGM
Yıkık bir kaya bloğu görünümünde olmasına rağmen Aslantaş gibi büyük ve ihtişamlı olduğu anlaşılır. Anıtın üzerindeki aslan kabartmasının baş ve ayak bölümleri görülmektedir. Mezar kapısının üzerinde ise birbirine sarılmış iki yılan kabartması ve yılanlara mızrakla saldıran iki savaşçı vardır. Ancak bu kabartma, ters dönen kayanın altında kalmıştır. Klinesinde bulunan hurma yapraklı sütun başlığı nedeniyle MÖ 700 civarında yapıldığını düşünülmektedir.
Maltaş Anıtı (Afyonkarahisar, İhsaniye)
Göynüş Vadisi içinde yer alan Maltaş Anıtı, dini ve mimari açıdan son derece ilginç bir başka Frig eseridir. Bir açık hava tapınağının ön cephesini temsil eden bu kaya fasadı, genel görünümü ve mimari detayları ile ahşap bir tapınağa benzetilmek istenmiştir.
TGA
Üçgen çatısı, kademeli saçakları, pervazlarla çevrili alınlığı, Frigce yazıtları ve yüzeyini kaplayan geometrik motifleriyle dikkat çeken anıtın ortasında, dinsel törenler sırasında Tanrıça Kibele heykelinin yerleştirildiği 2 x 2 metre boyutlarında bir niş yer alır.
Maltaş, birbirine çok yakın olan Aslantaş ve Yılantaş anıtlarından yaklaşık beş yüz metre kadar uzaktadır. Vadiye yayılan diğer Frig kaya anıtları ve mezarları gibi MÖ 8-6. yüzyıllar arasına tarihlendirilmektedir.
Aslankaya (Afyonkarahisar, İhsaniye)
Haşhaş tarlalarının arasında, çevresindeki doğa ve vadinin huzurlu atmosferiyle bütünleşen Aslankaya, antik çağlarda Friglerin yürüdüğü patikalarda yükselen bir diğer etkileyici Frig anıtıdır. Döğer kasabasında, Emre Gölü’nün yakınında yer alır. Yüksek ve dik bir kayanın güney yüzüne oyulmuş, üçgen çatılı bir tapınak cephesidir. MÖ 7. yüzyılda yapıldığı düşünülmektedir.
TGA
Anıtın iki yan yüzü dikey olarak kesilmiştir. Kuzey yanına iki ayağı üzerine şaha kalkmış ve kükreyen bir aslan kabartması yapılmıştır. Ana cephesi geometrik desenli kabartmalarla süslüdür. Üçgen çatının kiriş boşluklarında karşılıklı iki sfenks görülür. Ön yüzündeki niş içinde ise iki aslan arasında Tanrıça Kibele betimlenmiştir.
UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alan Dağlık Frigya Vadisi’nde daha fazlasını keşfetmek için:
TGA