BALIKLIGÖL HAVZASI
Balıklıgöl olarak anılan bölge, Şanlıurfa’nın Eyyübiye ilçesinde ve şehir merkezinin güneybatısında bulunan, Aynzeliha ve Halilürrahman gölleri ile çeşitli dini ve tarihi yapıları kapsayan alandır. Çoğunlukla üç semavi dinin atası olarak kabul edilen Hz. İbrahim’in yaşamı ile ilişkilendirilen ve kutsal kabul edilen mekânlarla bilinmektedir.
Dünyanın en eski yerleşimlerinden Şanlıurfa’yı mistik bir şehir yapan ve her yıl yüz binlerce insan tarafından ziyaret edilen, mucizelerle süslenmiş Balıklıgöl’ü birlikte keşfedelim…
TGM
Balıklıgöl Efsanesi
İnanışa göre, bir gece gördüğü rüyayı kahinlerine yorumlatan Kral Nemrut, bir çocuğun onu öldüreceği ve yerine hükümdar olacağı haberini alır. Bu nedenle o yıl doğan tüm erkek çocukların öldürülmesini emreder.
Bu sırada doğumu yaklaşan Nuna Hatun, gizlice bir mağaraya sığınır ve Hz. İbrahim’i burada dünyaya getirir. Rivayet edilene göre çocuk olağanüstü bir hızla büyür. Henüz 15 aylıkken 15 yaşında bir genç gibi görünür ve öldürülmekten kurtulur. Bir gün Nemrut’un askerleri tarafından ormanda yakalanır ve huzuruna çıkarıldığında onu çok seven Nemrut tarafından evlat edinilir. Ancak Hz. İbrahim zamanla, halkını putlara tapmaya zorlayan Nemrut’un zulmüne direnir. Öfkelenen Nemrut, büyük bir ateş yakılmasını ve Hz. İbrahim’in bu ateşe atılmasını emreder. Hz. İbrahim tam bu devasa ateşin içine düşeceği anda bir mucize gerçekleşir.
Ateş suya, içindeki odunlar balığa, etraf gül bahçesine dönüşür…
TGM
Halilürrahman Gölü
Balıklıgöl dendiğinde, halk arasında yaygın olarak Halilürrahman Gölü kastedilir. Hz. İbrahim’in yaşamı hakkındaki, mucizelerle dolu efsanenin bu göl ve çevresinde gerçekleştiğine inanılmaktadır. Göl, uzunca bir dikdörtgen havuzla çevrelenmiş olup zamanla çevresinde iki cami, iki medrese ve hazireden oluşan bir külliye şekillenmiştir.
Kutsal kabul edilen gölün içinde, halk tarafından saygı gösterilen balıklar bulunmaktadır. Bu balıkların sırtlarındaki siyah lekeler, efsaneye göre içinden çıktıkları ateşin izleridir.
Rızvaniye Camii ve Medresesi
Halilürrahman Külliyesi’nin en gösterişli bölümünü oluşturan Rızvaniye Camii ile Rızvaniye Medresesi, 1736 yılında yaptırılmıştır. Cami, Halilürrahman Gölü’nün kuzey kenarında yer alır. Medrese ise caminin avlusunu çevreler şekilde inşa edilmiştir.
TGA
Halilürrahman Camii ve Medresesi
Halilürrahman Camii, Halilürrahman Gölü’nün güney kıyısında yer alır. Balıklıgöl’ü çevreleyen külliyenin en eski binasıdır. Halk arasında Döşeme Camii olarak da bilinir. Hz. İbrahim’in ateşe atıldığında düştüğüne inanılan makam, özel bir bölüm olarak bu caminin içindedir. Makamda bulunan su kaynağının şifalı olduğuna inanılır.
TGM
Halilürrahman Medresesi ise Halilürrahman Camii’nin makam kısmına bitişik geniş bir eyvanla başlayarak, köşede kuzeye dönmekte ve gölün batı kıyısını kaplamaktadır. Balıklıgöl’ü besleyen ana kaynağın bu medresenin altında olduğu inanışı kabul görmektedir.
TGA
Aynzeliha Gölü
Aynzeliha Gölü Halilürrahman Gölü’nün güneyinde, Urfa Kalesi'nin önünde yer alır. Rivayete göre, Hz. İbrahim ateşe atıldıktan sonra, Nemrut'un kızı Zeliha’nın döktüğü gözyaşlarıyla oluşmuştur. Bu nedenle göle, “Zeliha’nın gözü (pınarı)” anlamına gelen bu isim verilmiştir. Başka bir rivayete göre ise bu göl, üzüntüsünden kendini ateşe atan Zeliha’nın düştüğü yerde oluşmuştur. Bu göl de kutsal kabul edilir ve içindeki balıklara saygı gösterilir.
Halilürrahman Gölü’ne göre daha küçük boyutta olan Aynzeliha Gölü’nün etrafında park ve çay bahçeleri bulunur. Gölde, sandalla gezinti yapılabilmektedir.
TGA
Mevlid-i Halil Mağarası ve Mevlid-i Halil Camii
Hz. İbrahim’in doğduğuna ve çocukluğunu geçirdiğine inanılan mağara, Balıklıgöl havzasında, Urfa Kalesi’nin kuzeydoğu eteğinde yer alır. Efsanede bahsi geçen bu mağara, Mevlid-i Halil Mağarası olarak bilinmektedir. Halk arasında bu mağaradan çıkan suyun şifalı olduğuna inanılır.
16. yüzyılda, Hz. İbrahim’in doğduğu makam olarak kabul edilen bu mağaranın yanına, Mevlid-i Halil Camii inşa edilmiştir. 1980’li yıllarda ise bu tarihi caminin hemen yanına daha büyük bir cami yapılmıştır. Burası, halk arasında Dergâh Camii olarak da bilinmektedir.
TGA
Urfa Kalesi
Urfa Kalesi, Balıklıgöl havzasına hâkim bir tepe üzerinde yer alır. Kale dâhil Balıklıgöl havzasının kadim tarihinin kanıtı, kalenin yanı başında çıkarılan ve yaklaşık 12 bin yaşında olan ünlü Balıklıgöl Heykeli’dir.
Kalenin üstünde Korint başlıklı iki taş sütun bulunur. Kitabesine göre bunlar, Edessa Kralı 9. Manu tarafından MS 240-242 yılları arasında birer anıt sütun olarak yaptırılmıştır. Ancak bu sütunların, Hz. İbrahim’in hayat hikayesindeki yeri farklıdır. Kral Nemrut, Hz. İbrahim’in ateşe atılmasını emrettiğinde kentte dev bir ateş yakılır ve Hz. İbrahim’i dev ateşin içine atmak için Urfa Kalesi üzerinde bir mancınık kurulur. Halk arasında, kale üstünde bulunan bu iki taş sütunun efsanedeki mancınık olduğu söylenmektedir.
TGM
Türkiye’de inanç turizminin önemli merkezlerinden biri olan Şanlıurfa, tarih boyunca Hz. İbrahim gibi başka peygamberlerin de yerleşim yeri veya uğrak noktası olmuştur. Bu yönüyle “Peygamberler Şehri” da olarak bilinen Şanlıurfa’da daha fazlasını keşfetmek için, uğramadan gitmeyin:
Şanlıurfa Gezilecek Yerler
Kaynaklar:
Şanlıurfa Belediyesi. “Balıklıgöl.”
Şanlıurfa Belediyesi. “Aynzeliha Gölü.”
Turkishmuseums web sitesi. “Şanlıurfa ve Balıklıgöl Efsanesi.”
Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi web sitesi. “Halilürrahman Külliyesi.”
Şanlıurfa Valiliği web sitesi. Kültür Turizmi: "Urfa Kalesi."
Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi web sitesi. “Kale Eteği Nekropolü” broşürü. 2024.
"Kültür ve İnançlar Diyarı Şanlıurfa" Şanlıurfa Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları Şehir Kitaplığı Dizisi:26